PREMA IZVEŠTAJU NAUČNIKA SA UNIVERZITETA Oregona objavljenom u časopisu Geoscience, severni magnetski pol Zemlje pomerio se u 2009. godini iz Kanade prema Rusiji za rekordnih 64 kilometra. Magnetni polovi Zemlje i njeno magnetno polje se neprestano pomeraju, ali pomeranje zabeleženo prošle godine predstavlja najveće pomeranje u poslednjih 200 godina.

Severni magnetski pol se uobičajeno pomera za četrdesetak kilometra godišnje, tako da naučnici predviđaju da će se on za pedesetak godina naći u Sibiru.

Kretanje magnetnog polja Zemlje zavisi od promena u njenom jezgru, koje naučnici prate merenjem na površini Zemlje ili u njenoj atmosferi. Promene u Zemljinom jezgru dovode ne samo do pomeranja magnetskih polova i slabljenja Zemljinog magnetnog polja, već i do okretanja magnetnog polja, odnosno do toga da magnetni polovi zamene mesta – tamo gde je sada severni, dolazi južni i obrnuto.

Promena položaja magnetnih polova i zamena njihovih mesta je prirodna pojava koja se, prema paleomagnetnim ispitivanjima, dešava svakih 600.000 godina. Zanimljivo je da sadašnje promene kasne za tim “rasporedom”, budući da je od poslednje zamene mesta proteklo oko 750.000 godina.

Naučnici su prvi put locirali Severni magnetni pol 1831. godine, a 1904. je registrovano da se pol pomera na severoistok za oko 15 kilometara godišnje. Pre dvadesetak godina (1989.) uočeno je da se brzina pomeranja pola povećala, a 2007. je potvrđeno da se Severni magnetni pol pomera brzinom između 55 i 60 kilometara.

Zemljino magnetno polje štiti od štetnog kosmičkog i Sunčevog zračenja, tako da promene u njemu mogu imati loše posledice po zdravlje stanovnika “plave” planete. Osim toga, anomalije u magnetnom polju Zemlje mogu poremetiti rad satelita, aviona i globalnog sistema za pozicioniranje (GPS), ali i život mnogih životinjskih vrsta, kao što su primera radi, pčele ili ptice selice koje se ravnaju prema svojim unutrašnjim “kompasima”.

Da podsetimo, magnetni Severni pol, mesto prema kome pokazuju igle na kompasu, nalazi se u blizini, ali ne i tačno na mestu geografskog Severnog pola. Trenutno, magnetni Severni pol se nalazi na obali kanadskog ostrva Elesmer. Pomorci su vekovima koristili magnetni Severni pol za navigaciju; iako su kompase u plovidbi danas zamenili GPS uređaji, oni se još uvek koriste za podvodnu i podzemnu orijentaciju. (G.B.)